STOSUNKI SPOŁECZNE
prace magisterskie Załamanie się państwowości rzymskiej na Zachodzie i związany z tym ostry ferment społeczny na tamtym obszarze spowodowały emigrację wielu rodzin senatorskich. Nie czując się pewnie w prowincjach opanowanych przez barbarzyńców i ogarniętych ruchami socjalnymi, porzucały one swoje majątki i chroniły się pod opiekę władzy cesarskiej do Konstantynopola. Stamtąd kierowano je zazwyczaj do Azji Mniejszej, nadając w zamian za utracone ziemie nowe posiadłości. Na skutek tego prowincje azjatyckie stały się rychło ostoją żywiołów zachowawczych, które dążyły do zapewnienia sobie uprzywilejowanej pozycji w państwie. Uniknięcie przez większość prowincji wschodnich obcej inwazji pozwoliło utrzymać się tam grupie społecznej, którą można by nazwać bogatym mieszczaństwem. Należeli do niej członkowie rad miejskich i magistratów tzw. curiales, rekrutujący się spośród najbardziej wpływowych obywateli miasta, a obok nich — przedstawiciele handlu i rzemiosła. W swoich tendencjach społecznych grupa ta zbliżała się do scharakteryzowanej poprzednio klasy senatorsko-obszarniczej. Jeśli chodzi o „szarą masą\" ludzi wolnych, ulegała ona silnemu naciskowi warstw posiadających i państwa. Na wsi pociągnęło to za sobą coraz liczniejsze przechodzenie małorolnych chłopów do grupy kolonów, w miastach zaś prowadziło do przymusowego skupiania rzemieślników w ramach organizacji korporacyjnych. Pośrednim skutkiem obcej inwazji i związanych z nią zobowiązań trybutarnych Cesarstwa był wzrost obciążeń podatkowych ogółu ludności. Warstwy posiadające przejawiały oczywiście tendencję przerzucania tego ciężaru na barki ludności upośledzonej, co prowadziło nieuchronnie do dalszego wzrostu fermentu społecznego. licea ogólnokształcące
